Yüksek Sendika Aidatına Ne Zaman Dur Denilecek?

Memur 300-400 yüz lira aidat ödüyor, ödediği para toplu sözleşme ikramiyesiyle büyük ölçüde cebine dönüyor. İşçinin maaşından ise her ay 2 bin 500-3 bin lira kesiliyor. Peki işçi bu paranın karşılığında ne alıyor?

Ay sonunu getiremeyen, kredi kartının asgarisini ödeyen, pazarda filesini yarım doldurabilen işçinin bordrosundan bir kalem kesinti yapılıyor: Sendika aidatı.

Kesilen para az değil. Çoğu işçi sendikalarında aylık aidat, bir günlük brüt yevmiye üzerinden hesaplanıyor. Bu da bugün birçok işçi için 2 bin 500 ile 3 bin lira arasında kesinti demek. Ücret yükseldikçe aidat da otomatik olarak yükseliyor.

İşçi o parayı bir günde cebine koyamıyor ama sendika her ay işçinin bir günlük brüt emeğini peşinen alıyor.

Yılda 30-36 bin lirayı bulan bu kesinti, artık sembolik bir dayanışma payı değil. Bir ailenin birkaç aylık mutfak masrafı, çocuğun eğitim gideri, kışlık yakacağı veya biriken faturaları anlamına geliyor.

İşçiye sorulması gereken soru açık:

“Sendikan için bir günlük ücretini verir misin?” değil, “Her yıl bir maaşa yakın para ödediğin sendikadan bunun karşılığında ne alıyorsun?”

Memura başka, işçiye başka düzen

Memur sendikalarında aylık aidatlar çoğunlukla birkaç yüz lira seviyesinde kalıyor. Üstelik memurlara ödenen toplu sözleşme ikramiyesi, bu aidat yükünü büyük ölçüde karşılıyor.

Teknik olarak buna “aidat iadesi” denilmiyor. Devlet, kesilen aidatı aynı adla geri yatırmıyor; memura ayrı bir toplu sözleşme ikramiyesi ödüyor. Fakat işin adı değil, memurun cebindeki sonucu önemlidir. Memurun ödediği aidatın önemli bir bölümü bu ödemeyle telafi edilirken işçi için benzer bir sistem bulunmuyor.

Memur birkaç yüz liralık aidatını ikramiyeyle karşılayabiliyor. İşçi ise 2 bin 500-3 bin lirayı kendi ücretinden ödüyor ve arkasından dönüp kendisine “Sendikalı olmanın bedeli budur” deniliyor.

Neden?

Aynı ülkede yaşayan, aynı marketten alışveriş yapan, aynı kiraları ve faturaları ödeyen iki çalışan grubu arasında bu kadar büyük fark hangi adalet anlayışıyla açıklanabilir?

Memurun örgütlenme maliyetini hafifleten sistem, konu işçiye gelince neden susuyor? İşçinin cebinden çıkan para daha mı değersiz? İşçi, sendikal düzenin bitmeyen finansman kaynağı olarak mı görülüyor?

Bir günlük yevmiye kanunun emri değil

Sendika yönetimlerinin arkasına saklandığı en yaygın ifadelerden biri, aidatın “bir günlük ücret” olduğudur. Bu yöntem zamanla sanki kanunun değişmez emriymiş gibi kabul ettirildi.

Oysa bugün işçi sendikası aidatının mutlaka bir günlük ücret olması gerektiğini söyleyen bir kanun hükmü yok.

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 18’inci maddesine göre aidat miktarı, sendika tüzüğünde yazılı yöntem doğrultusunda genel kurul tarafından belirleniyor. Yani bir günlük yevmiye kesintisi devletin zorunlu tuttuğu bir tarife değil; bunu uygulayan sendikanın ve genel kurulunun tercihidir. 6356 sayılı Kanun

Öyleyse hiçbir yönetim “Kanun böyle” diyerek sorumluluktan kaçamaz.

Kanun, “İşçinin her ay bir günlük brüt ücretini alın” demiyor. Kanun, aidatın sendikanın kendi demokratik mekanizmaları içinde belirlenmesini öngörüyor.

Demek ki bu yüksek aidat düşürülebilir. Sabitlenebilir. Kademeli hâle getirilebilir. Net ücretin makul bir oranına bağlanabilir. Düşük ücretliden daha az kesilebilir.

Bunlar yapılmıyorsa ortada hukuki bir zorunluluk değil, değiştirilmek istenmeyen son derece kazançlı bir düzen vardır.

İşçi bir gün çalışıyor, karşılığını sendika alıyor

Bir işçi sabah karanlığında evinden çıkıyor. Servise yetişiyor, vardiyaya giriyor, makinenin başında, madenin altında, fabrikanın sıcağında veya şantiyenin soğuğunda sekiz-on saat çalışıyor.

Ay sonunda o günün brüt karşılığı sendikanın hesabına gidiyor.

Bu işçilerin önemli bir bölümü günlük 2 bin 500-3 bin lirayı harcanabilir net gelir olarak zaten eline alamıyor. Buna rağmen aidat brüt ücret üzerinden hesaplanabiliyor. İşçinin cebine girmeyen vergi ve prim tutarları bile aidat hesabını büyütüyor.

Ücret artışı geldiğinde işçinin kira, vergi ve hayat pahalılığı karşısındaki gerçek kazancı tartışmalı kalıyor. Fakat sendikanın payı otomatik olarak artıyor.

İşçi zam alıyor, sendika hemen daha fazla aidat almaya başlıyor. Peki sendikanın işçiye sunduğu hizmet de aynı oranda artıyor mu?

Hukuk servisine yeni avukat mı alınıyor? Grev fonu mu büyütülüyor? İşten çıkarılan üyeye daha fazla destek mi veriliyor? İşçinin çocuğuna burs mu sağlanıyor? Şubeler daha etkili mi çalışıyor?

Yoksa artan para, büyüyen genel merkez bütçelerine, yönetici maaşlarına, makam araçlarına, otellere, seyahatlere ve bitmeyen temsil giderlerine mi gidiyor?

İşçinin bu soruları sorması sendika düşmanlığı değildir. Tam tersine, sendikasına sahip çıkmasıdır. Çünkü o para yöneticinin değil, işçinin alın teridir.

Yılda 36 bin lira: Karşılığında ne var?

Aylık 3 bin lira aidat ödeyen bir işçinin cebinden yılda 36 bin lira çıkıyor.

On bin üyeli bir sendika açısından aynı tutar, ayda 30 milyon, yılda 360 milyon lira gelir anlamına gelir. Üye sayısı arttıkça ortaya çıkan mali güç devasa boyutlara ulaşır.

Böylesine büyük bir parayı yöneten sendikaların üyelerine kuruşu kuruşuna hesap vermesi gerekir.

Üyeler şu soruların yanıtını bilmeli:

• Geçen yıl ne kadar aidat toplandı?
• Bu paranın ne kadarı işçiler için harcandı?
• Yönetici ücretleri ve diğer mali haklar ne kadar?
• Kaç makam veya hizmet aracı kullanılıyor?
• Otel, uçak, yemek ve temsil giderlerinin toplamı ne?
• Kaç işçiye avukat sağlandı?
• İşten atılan kaç üyeye maddi destek verildi?
• Grev ve dayanışma fonunda ne kadar para var?
• Sendikanın kaç taşınmazı, iştiraki ve şirketi bulunuyor?
• Genel merkeze ayrılan pay ile şubelere gönderilen pay ne kadar?
• Genel Başkan ve Şube Başkanları ne kadar maaş alıyor?

Bu bilgiler üyelere açık, sade ve karşılaştırılabilir biçimde verilmiyorsa “Biz denetleniyoruz” demek yeterli değildir.

Denetim, birkaç yöneticinin ve delegelerin önüne kalın bir dosya koymak değildir. Gerçek denetim, aidatı ödeyen işçinin telefonundan sendikanın gelirini, harcamasını ve yönetici maliyetlerini görebilmesidir.

Sendikal ağalık işte böyle finanse ediliyor

Sendikal ağalık gökten inmiyor. Kaynağını üyeden otomatik olarak kesilen, her ücret artışında büyüyen ve kullanımında üyeye yeterli söz hakkı verilmeyen aidat düzeninden alıyor.

Üye sayısı yüksek, aidat garanti, para doğrudan bordrodan kesiliyor. Yönetimin her ay işçiyi ikna edip aidat toplamasına gerek kalmıyor. İşçi ücretini almadan sendikanın payı ayrılıyor.

Böyle bir mali rahatlık zamanla yönetimi tabandan koparabilir. Genel merkez büyür, makamlar kalıcılaşır, aynı isimler yıllarca koltuklarında kalır. Delege sistemi yönetimin kendi devamını sağlayan kapalı bir çarka dönüşebilir.

İşçi ise yalnızca aidat ödeyen kalabalık olarak hatırlanır.

Seçim zamanı işçinin oyu istenir. Toplu sözleşme zamanı işçinin sabrı istenir. Eylem zamanı işçinin kalabalığı istenir. Aidat zamanı işçinin bir günlük emeği alınır.

Peki bütçe yapılırken işçiye kim sorar?

Yönetici ücretleri belirlenirken hangi üyeye danışılır? Aidat artırılırken doğrudan üye oylaması neden yapılmaz? İşçinin parasıyla alınan araçlar ve taşınmazlar neden işçinin önüne açık bir liste hâlinde konulmaz?

“Sendika üyelerindir” deniliyorsa kasanın anahtarı da hesabı da üyeden saklanamaz.

İşçiye “Beğenmiyorsan istifa et” denilemez

Yüksek aidatı eleştiren işçiye verilen en kolay cevap, “İstiyorsan sendikadan çık” oluyor.

Bu, demokratik bir cevap değildir.

İşçinin sendikadan ayrılması kâğıt üzerinde mümkündür. Ancak işyerinde toplu sözleşmeden yararlanma düzeni, dayanışma aidatı, temsil ilişkileri ve çalışma ortamındaki baskılar, bu tercihi sanıldığı kadar kolay hâle getirmeyebilir.

İşçi sendikadan çıktığında toplu sözleşme haklarını kaybetmekten, işyerinde yalnız kalmaktan veya temsil desteğine ulaşamamaktan endişe edebilir. Başka bir sendikaya geçmek istese işkolu barajı ve yetki sistemi karşısına çıkar.

Dolayısıyla “İstifa et” sözü, sorunu çözmek yerine işçiyi susturmaya yarar.

Bir sendikanın demokratik olup olmadığı, üyeye çıkış kapısı göstermesiyle değil; üyenin içeride konuşmasına, hesap sormasına ve yönetimi değiştirmesine izin vermesiyle anlaşılır.

“Sana zam aldık” sözü açık çek değildir

Sendika yönetimlerinin yüksek aidatı savunurken kullandığı bir başka gerekçe de toplu sözleşmeyle alınan ücret artışlarıdır.

“Elindeki hakları sendika aldı, aidatı da ödeyeceksin” deniliyor.

Oysa sendika, işçiye dışarıdan hizmet satan bir şirket değildir. Toplu sözleşmeyle kazanılan haklar da sendika yöneticisinin işçiye bağışı değildir.

O masadaki asıl güç işçinin üretimden gelen gücüdür. Fabrikayı çalıştıran, hizmeti üreten, gerektiğinde işi durdurma riskini üstlenen işçidir. Sendika yönetimi bu ortak gücü temsil etmekle görevlidir.

Üstelik her zam gerçek bir kazanım değildir. Enflasyonun altında kalan, vergi diliminde eriyen ve önceki kayıpları karşılamayan bir artışı büyük zafer gibi sunmak kolaydır. İşçinin ücreti kâğıt üzerinde yükselirken satın alma gücü düşüyorsa aidatın otomatik artması ayrıca sorgulanmalıdır.

Sendika işçiye yüzde 20 zam alıp aidatını da yüzde 20 yükseltiyorsa fakat hayat pahalılığı yüzde 30 artmışsa işçi gerçekte yoksullaşmış, sendikanın geliri ise büyümüş olur.

Bu nasıl başarıdır?

Sendika gerekli, bu aidat düzeni değil

İşçinin sendikaya ihtiyacı vardır. İşveren karşısında tek başına kalan işçi güçsüzdür. Toplu pazarlık, grev, hukuki destek ve iş güvencesi için örgütlenme vazgeçilmezdir.

Ancak sendikanın gerekli olması, her aidat miktarının adil olduğu anlamına gelmez.

Sendika hakkını savunmakla sendika yöneticilerinin sorgulanamaz bir mali düzenini savunmak aynı şey değildir. Tam tersine, işçi sendikalarını yaşatmanın yolu onları yöneticilerin değil üyelerin denetimine vermektir.

Aidatı eleştiren işçiyi “sendika düşmanı” ilan etmek, yıllardır kullanılan bir susturma yöntemidir. Sendika düşmanlığı, aidatın nereye harcandığını sormak değildir. Asıl sendika düşmanlığı, işçinin güvenini tüketmek, örgütü tabandan koparmak ve dayanışmayı pahalı bir zorunluluğa çevirmektir.

Daha adil bir aidat sistemi mümkün

Bu düzen değiştirilebilir. Atılması gereken adımlar bellidir:

Bir günlük brüt ücret uygulamasına son verilmelidir. Aidat, işçinin eline geçen net ücretin makul ve sınırlı bir oranına bağlanmalıdır.

Düşük ücretli işçiden daha düşük aidat alınmalıdır. En düşük ücretliyle yüksek ücretli işçinin aynı yöntemle yük altına sokulması adalet değildir.

Aidata yasal bir üst sınır getirilmelidir. Sendika genel kurullarına sınırsız belirleme yetkisi verilmemeli; işçinin geçim hakkı korunmalıdır.

Aidat artışı, ücret artışına otomatik bağlanmamalıdır. Her artış için üyelerin doğrudan ve gizli oyuyla onay alınmalıdır.

Sendika yöneticilerinin ücretleri, araçları, konaklama ve temsil giderleri isim ve kalem bazında üyeye açıklanmalıdır. İşçinin parasıyla sağlanan hiçbir ayrıcalık “kurum içi bilgi” sayılamaz.

Her üyeye yılda en az bir kez “Aidatın nereye harcandı?” raporu gönderilmelidir.

Grev ve dayanışma fonlarının büyüklüğü açıklanmalı; işten çıkarılan veya greve çıkan üyeye yapılacak ödemeler önceden güvence altına alınmalıdır.

Memura sağlanan toplu sözleşme ikramiyesine benzer bir destek işçiler için de tartışılmalıdır. Ancak bu destek sendika yönetimlerine değil, doğrudan işçiye verilmeli ve sendikalar arasındaki rekabeti bozmamalıdır.

İşçi artık hesap sormalı

İşçinin bir günlük emeği ucuz değildir.

O bir günün içinde sabahın ayazı, gece vardiyası, makine gürültüsü, iş kazası riski, servis çilesi ve evde bekleyen çocukların rızkı vardır.

Hiçbir sendika yönetimi bu emeği sıradan bir gelir kalemi gibi göremez.

Aidat ödemek dayanışmadır; işçinin parasının hesabını sorması da hakkıdır. Sendikayı ayakta tutmak işçinin görevi ise sendikanın işçiye hesap vermesi de yönetimin görevidir.

Götürüsü getirisini geçmiş, üyeye yük hâline gelmiş, yönetimlere ise garanti gelir sağlayan aidat düzeni değişmelidir.

İşçi sendikanın kasasını taşımak için örgütlenmez. Hakkını, ücretini ve geleceğini korumak için örgütlenir.

Sendika işçinin sırtında yükselen bir saltanat değil, işçinin yanında duran bir mücadele örgütü olmak zorundadır.

Artık soruyu sendika yönetimlerinin cevaplaması gerekiyor:

Her ay işçinin bir günlük emeğini alıyorsunuz. Peki karşılığında işçiye ne veriyorsunuz?